Valerius Perzische tapijten
Home

Het knopen van Perzische Tapijten

Arie M. den Toom, 4 april 2007
Een Perzisch tapijt wordt vervaardigd met behulp van een weefgetouw. Het eindresultaat wordt sterk beïnvloed door het aantal kettingdraden (scheringdraden) dat per cm wordt gebruikt. Hoe meer kettingdraden hoe fijner het werkstuk zal zijn. Tussen de kettingdraden worden de inslagdraden geweven. Na elke ingeweven inslagdraad (soms na twee of drie) volgt een rij knopen. Een knoop bestaat uit een draad die rond twee kettingdraden is geknoopt en daarna afgesneden. De twee einden van deze draad, die min of meer verticaal op de geweven onderzijde staan, vormen de pool van het tapijt.
Het knopen van een tapijt is een zeer arbeidsintensief karwij: bijvoorbeeld een tapijt met 40 knopen per vierkante cm en een afmeting van 2 * 3 meter heeft in totaal tweeëneenhalf miljoen knopen. Een goede knoper of knoopster maakt op een dag 5000  tot 8000 knopen, d.w.z. voor het genoemde tapijt is dat 350 werkdagen dat is meer dan een jaar werk. Om sneller te vorderen worden knopen ook wel om vier kettingdraden in plaats van twee gelegd. Door deze zogenoemde juftiknoop wordt het werk in een richting beduidend grover en is minder mooi.

Het knopen verloopt zo snel dat het met het oog nauwelijks te volgen is! (Deze animatie toont op ware snelheid, continue herhalend, het maken van één knoop.)

Soorten van knopen

Bij het tapijtknopen worden voornamelijk twee soorten knopen gebruikt: de symmetrische (Turkse) knoop en de asymmetrische (Perzische) knoop. De oude benamingen tussen haakjes geven aan dat het gebruik van deze verschillende knopen vooral geografisch bepaald is. De symmetrische knoop wordt gebruikt voor tapijten afkomstig uit Turkije, de Kaukasus en Armenië. De asymmetrische knoop wordt voor de overige tapijten gebruikt.


Symmetrische knoop


Asymmetrische knoop open naar links


Asymmetrische knoop open naar rechts


Symmetrische juftiknoop en twee voorbeelden van een asymmetrische juftiknoop



Symmetrische verspringende juftiknoop.

Voordeel van de symmetrische knoop is dat bij sterke slijtage van de pool de onderliggende kettingdraden beide bedelt blijven waardoor het kleed minder kaal lijkt te zijn. Dit voordeel gaat alleen op bij tapijten met vlakliggende kettingdraden. Omdat bij veel tapijten de kettingdaden bij het aantrekken van de knoop en door het gebruik van één dikke en een dunne inslagdraad worden gekanteld is aan de bovenzijde en aan de onderzijde van twee kettingdraden altijd maar een draad zichtbaar. De kettingdraden bij een volledig gekantelde ketting liggen dus boven elkaar, de afbeelding maakt dit duidelijk. Bij het bepalen van het knopenaantal per vierkante centimeter is het belangrijk te weten of de kettingdraden zijn gekanteld of niet (zie bepalen knoopdichtheid).

Asymmetrische knopen op volledig gekantelde kettingdraden

De knoper maakt de knoop op enige afstand van de inslagdraad en trekt daarna de knoop tegen de inslagdraad aan. Bij het aantrekken van de knoop kan ook de mate van kanteling van de kettingdraden worden gecorrigeerd.


asymmetrische knoop na het aantrekken


symmetrische knoop voor het aantrekken


symmetrische knoop na het aantrekken


symmetrische juftiknoop voor het aantrekken


symmetrische juftiknoop na het aantrekken

Bovenstaande foto toont symmetrische knopen bij gekantelde kettingdraden, de dikke inslagdraad is gedeeltelijk verwijderd. Deze foto toont asymmetrische knopen van een kleed met vlakliggende kettingdraden.

Bepalen knoopdichtheid

De knoopdichtheid wordt in de Europese landen aangeduid in knopen per cm2 , per dm2 of per m2. In Perzië wordt vanouds de knoopdichtheid aangeduid in "raj", dat is het aantal knopen per "gereh". Een gereh is 7 centimeter dus als we de knopen horizontaal en verticaal tellen per gereh en dat delen door 49 dan krijgen we het aantal knopen per cm2. Het voordeel van het tellen van het aantal knopen over een oppervlak van 7 * 7 centimeter is dat de bepaling van de knoopdichtheid redelijk nauwkeurig is. Een telling van het aantal knopen op een oppervlak van 10 * 10 cm is natuurlijk ook prima. Het tellen van de knoopdichtheid gebeurt aan de achterzijde van het kleed. Let bij het tellen erop of de kettingdraden in één vlak liggen, aan de achterzijde is dan elke knoop in de richting van de inslagdraden zichtbaar als twee punten. Bij een volledig gekantelde ketting is elk knoop in de richting van de inslag zichtbaar als één punt. De eenvoudigste manier om vast te stellen of de ketting in één vlak ligt is om te zoeken naar knopen die slechts een punt laten zien aan de achterzijde. Is er niet één te vinden dan ligt de ketting waarschijnlijk vlak en moet het aantal getelde punten in de richting van de inslag door twee worden gedeeld.
 

 

 

 

meten van de knoopdichtheid
Horizontaal zijn er 51 knopen per 7 cm en verticaal 58 knopen per 7 cm ,  51 * 58 / 49 = 60 knopen cm2. Dit is een kleed met volledig gekantelde ketting, de knopen zijn slechts als één punt zichtbaar.